ایران بهعنوان یکی از مقاصد تحصیلی نوظهور در منطقه، هر ساله میزبان هزاران دانشجوی خارجی از کشورهای مختلف جهان بهویژه کشورهای همسایه مانند عراق، افغانستان، لبنان، سوریه، یمن و… است. در میان این دانشجویان، گروهی نیز با معلولیتهای جسمی، حرکتی، شنوایی یا بینایی تحصیلات خود را در ایران ادامه میدهند. با توجه به الزامات حقوق بشری و تعهدات بینالمللی ایران در زمینه حمایت از افراد دارای معلولیت، دانشگاههای کشور موظف به فراهمسازی شرایط تحصیل برابر برای این دسته از دانشجویان هستند. این مقاله به بررسی دقیق وضعیت، قوانین، تسهیلات، چالشها و تجربیات دانشجویان خارجی دارای معلولیت در ایران میپردازد.
برای دریافت اطلاعات کامل درباره مدارک مورد نیاز، صفحه آداک الماس آراد را ببینید.
وضعیت قانونی حمایت از دانشجویان دارای معلولیت در ایران
برای درک بهتر از حقوق و تسهیلات ارائهشده به دانشجویان معلول خارجی در ایران، باید ابتدا چارچوبهای قانونی و اسناد بالادستی مرتبط بررسی شود.
ایران در سال ۱۳۸۷ به کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت (CRPD) سازمان ملل پیوست. بر اساس این کنوانسیون، دولتها موظفاند دسترسی برابر به آموزش برای افراد دارای معلولیت را فراهم کنند. در سطح داخلی، «قانون جامع حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت» مصوب سال ۱۳۸۳ و نسخه جدید آن در سال ۱۳۹۶، چارچوب اصلی حمایتهای آموزشی و رفاهی از معلولان را مشخص کرده است. این قوانین شامل دسترسی به دانشگاه، خوابگاه، تجهیزات کمکآموزشی، خدمات توانبخشی، معافیت از شهریه و… میشود. لازم به ذکر است که بسیاری از این قوانین، در عمل شامل حال دانشجویان خارجی نیز شدهاند.
تسهیلات آموزشی ارائهشده توسط دانشگاههای ایران
دانشگاههای ایران تلاش میکنند محیط آموزشی را برای دانشجویان دارای معلولیت مناسبسازی کرده و آموزش فراگیر را محقق سازند. اما آیا این تسهیلات کافی و استاندارد هستند؟
بسیاری از دانشگاههای معتبر کشور مانند دانشگاه تهران، شهید بهشتی، فردوسی مشهد، علوم پزشکی شیراز و دانشگاه تبریز، امکانات خاصی برای دانشجویان دارای معلولیت فراهم کردهاند. این امکانات شامل موارد زیر است:
نصب رمپ و آسانسور در فضاهای آموزشی و خوابگاهی
ارائه جزوهها و منابع آموزشی در قالب دیجیتال
استفاده از نرمافزارهای بزرگنمایی و صفحهخوان برای نابینایان
فراهمسازی زمان اضافه در آزمونها و امکان حضور مراقب ویژه
امکان استفاده از کلاسهای مجازی یا ضبطشده در صورت مشکل در تردد
برخی دانشگاهها حتی بهصورت موردی استاد راهنما یا مشاور آموزشی ویژه برای دانشجویان معلول خارجی اختصاص میدهند تا نیازهای آنها را بهتر شناسایی و برطرف کنند.
خدمات رفاهی و خوابگاهی ویژه معلولین
مسئله اقامت و حملونقل درونشهری یکی از مهمترین دغدغههای دانشجویان دارای معلولیت است. خوابگاهها و سرویسهای دانشگاهی چه اقداماتی برای این دانشجویان انجام دادهاند؟
خوابگاههای دانشجویی وابسته به وزارت علوم و وزارت بهداشت، در صورت درخواست دانشجو و تأیید وضعیت معلولیت از سوی کمیسیون پزشکی، موظف به ارائه اتاقهای مناسبسازیشده هستند. این اتاقها معمولاً در طبقه همکف بوده و به سرویس بهداشتی و حمام مناسب دسترسی دارند. برخی خوابگاهها دارای آسانسور، رمپ و مسیرهای دسترسپذیر برای ویلچر هستند.
همچنین بعضی دانشگاهها، بهویژه در شهرهای بزرگ مانند تهران، تبریز و اصفهان، سرویسهای رفتوآمد مخصوص برای دانشجویان دارای معلولیت دارند که امکان حضور منظم در کلاسها را تسهیل میکند.
حمایتهای مالی و شهریهای
هزینه تحصیل در دانشگاههای ایران برای دانشجویان خارجی معمولاً دلاری است. اما برای دانشجویان دارای معلولیت، برخی حمایتهای مالی و تخفیفها در نظر گرفته شده است.
مطابق با دستورالعملهای داخلی برخی دانشگاهها، دانشجویان معلول بینالمللی میتوانند از تخفیف شهریه (تا ۵۰٪) بهرهمند شوند. همچنین در مواردی، این دانشجویان در اولویت دریافت بورسیهها و وامهای دانشجویی قرار میگیرند. برخی دانشگاهها مانند دانشگاه فردوسی مشهد، بورسیه ویژهای برای دانشجویان معلول خارجی اختصاص دادهاند که شامل کمکهزینه خوابگاه، غذا و حتی لوازم توانبخشی میشود.
چالشها و کمبودهای موجود
با وجود تلاشهای صورتگرفته، هنوز چالشهای متعددی در مسیر تحصیل دانشجویان معلول خارجی در ایران وجود دارد. آگاهی از این چالشها، به اصلاح مسیر کمک میکند.
مهمترین چالشها عبارتاند از:
کمبود امکانات فیزیکی مناسب در خوابگاهها و دانشکدههای کوچک
عدم آموزش کافی کارکنان دانشگاهی درباره نیازهای خاص دانشجویان دارای معلولیت
نبود سیستم یکپارچه و ملی برای حمایت هدفمند از این گروه از دانشجویان
ناآشنایی برخی اساتید با نرمافزارها و روشهای آموزش ویژه
کمبود مترجم زبان اشاره یا منابع آموزشی بریل در برخی رشتهها
همچنین دانشجویان خارجی معلول، گاهی با موانع فرهنگی یا زبان در تعامل با سایر دانشجویان و کادر اداری مواجه میشوند که نیازمند توجه ویژه است.
تجربیات واقعی دانشجویان خارجی معلول در ایران
برای بررسی عینیتر وضعیت، بهتر است نگاهی به تجربه چند دانشجوی خارجی دارای معلولیت در ایران داشته باشیم تا با چالشها و فرصتهای واقعی آشنا شویم.
سمیرا، دانشجوی نابینای عراقی در دانشگاه تهران میگوید: «اساتید و همکلاسیهایم بسیار کمک کردند. بیشتر منابع در قالب صوتی برایم فراهم شد. اما رفتوآمد به دانشگاه سخت است و خوابگاه مناسبسازیشدهای در ابتدا پیدا نکردم.»
جواد از افغانستان که به دلیل ضایعه نخاعی از ویلچر استفاده میکند، در دانشگاه فردوسی مشهد تحصیل میکند و میگوید: «محیط دانشگاه برای ویلچر مناسب است، ولی خوابگاه رمپ ندارد و مجبورم از دوستانم کمک بگیرم.»
پیشنهادها برای بهبود شرایط
تجربیات دانشجویان و بررسیهای میدانی نشان میدهد که هنوز جای زیادی برای بهبود خدمات وجود دارد. چه راهکارهایی میتوان پیشنهاد کرد؟
طراحی برنامه کشوری ویژه برای حمایت از دانشجویان بینالمللی دارای معلولیت
اختصاص بودجه خاص برای تجهیز دانشگاهها به امکانات کمکآموزشی
ایجاد سامانه ملی ثبتنام، پیگیری، شکایت و ارزیابی دانشجویان معلول خارجی
برگزاری کارگاههای آشنایی اساتید با آموزش فراگیر
همکاری با سازمان بهزیستی و وزارت علوم جهت استانداردسازی خوابگاهها و سرویسها
نتیجهگیری
تحصیل دانشجویان خارجی دارای معلولیت در ایران با حمایت نسبی قانونی و دانشگاهی همراه است، اما هنوز با چالشهایی روبروست. دانشگاههای ایران گامهای خوبی در مسیر آموزش فراگیر برداشتهاند، ولی برای تحقق عدالت آموزشی کامل، نیاز به برنامهریزی دقیقتر، سرمایهگذاری در تجهیزات و آموزش نیروی انسانی دارند. بهبود این شرایط نهتنها به جذب بیشتر دانشجویان معلول از کشورهای مختلف کمک میکند، بلکه جایگاه انسانی، علمی و بینالمللی آموزش عالی ایران را نیز ارتقا خواهد داد.
آداک الماس آراد یکی از مجموعههای فعال در جذب و راهنمایی دانشجویان بینالمللی برای تحصیل در ایران است.
No comment